نويسنده: حميدرضا غريب رضا
منتشر شده در روزنامه جام جم
با شكلگيري و وقوع انقلاب اسلامي جريانهاي جديد سياسي و فكري در سطح منطقه به طور موثر ظهور كردند. از جمله آنها ميتوان به اسلام سياسي(به طور خاص تشيع سياسي)، امت اسلامي، دفاع از مستضعفان، صدور انقلاب و...... اشاره كرد. مخاطب اين انديشههاي بيشتر ملتهاي مسلماني هستند كه هريك در حصار مرزهاي سياسي تحت انقياد حكومتهاي جور بوده كه خود اين حكومتهاي اغلب، عمله ظلمه بيگاننگان هستند. در مقابل صدور اين انديشههاي بيدارگر(كه از درياي ناب معرفت شيعي سرچشمه ميگيرند) حاكمان منطقه به همراه دستگاه تبليغاتي و فرهنگي غرب نيز براي بقاي وضع موجود به نحوي به موضعگيري وتقابل پرداختهاند. طيف اين مقابله از اقدامات نظامي، سياسي، ديپلماتيك و اقتصادي گرفته تا اقدامات عملي و مذهبي كشيده ميشود در اين بخش به برخي از اين فعاليتها اشاره ميشود.
چندي كه در برخي از مراكز علمي غرب و اسرائيل كرسيهاي فعال شيعه شناسي ايجاد شده است و در اين دانشگاهها به صورت جدي مباحث شيعهشناسي مورد توجه قرار ميگيرد. غرب در اين مرحله از اقدامات فرهنگي خود سعي كرده كه از جهالت دورههاي گذشته فاصله بگيرد. تا قبل از اين در آثار بسياري از مورخان و پژهشگران تاريخ و مسائل اسلامي در اروپا به منظور شناسايي شيعه از مشهورات برگرفته از رقباي شيعه اكتفا ميشد و كمتر منابع ميراث تشيع مورد استفاده قرار ميگرفت اما در حال حاضر، غربيان سعي ميكردند در رويكردهاي مطالعاتي خود از مشاوران شيعهشناس استفاده كنند.
از همين رو ضرورت رصد، نقد و تحليل و ارتباط سياسيون غرب با اين مراكز علمي و جهتدهي كردن به اين مطالعات آشكار شده و و بسيار مهم ارزيابي ميشود. البته بايد خاطرنشان كرد كه يكي از اقامات مهم اين مراكز براي اجرايي كردن نيات سياسيون ورود به برخي از جريانهاي اسلامي و سوءاستفاده سياسي از آنها است. در اين ميان برخي جريانهاي غالي در تركيه، پاكستان و... كه رسما باورهاي غلات را ترويج ميكنند مورد توجه كافي جريانهاي غربي قرار گرفتند. از سويي ديگر با عنايت به اينكه ظهور انقلاب اسلامي و شكلگيري نظامي مبتني بر ولايت فقيه باعث ايجاد خيزشهاي شيعي در منطقه شدند، حاكمان منطقه و دستگاه ديپلماسي غرب تلاش گستردهاي را براي ايجاد ناهماهنگي ميان گروههاي شيعي شروع كردند. يكي از مهمترين اقدامات اين گروه، فعال كردن برخي بيوتات مراجع ناهمسو براي تبديل اختلافات فقهي به چالش سياسي با نظام جمهوري اسلامي بويژه در عرصه بينالملل مساله ديگر رواج جريان ايران هراسي در عراق است. تا جايي كه رسما ايران با اسرائيل مقايسه ميشود و عراق را تحت دو اشغال معرفي ميكنند.
طبعا غرب از تشكيل گروههاي شيعي ضد ايراني اهدافي را در سر ميپروراند كه ميتوان به برخي از آنها به شرح ذيل اشاره كرد.
غرب قصد دارد با ارائه جايگزين سياسي براي انديشه سياسي انقلابي ايران در ميان شيعيان جايگاه مرجعيت سياسي ايران در جهان اسلام را تضعيف كند. از سوي ديگر تضعيف گروههاي طرفدار جمهوري اسلامي در كشورهاي اسلامي نيز در دستورالعمل كاري عوامل سياسي غرب و حاكمان منطقه قرار دارد. به همين منظور تلاش جهت كسب مشروعيت سياسي براي حاكميتها منطقه در ميان شيعيان در همين راستا ارزيابي ميشود. توجه به اقشار فراوان شيعه و مباني فقهي تعامل با حاكميتهاي جور و توجه به مفاهيمي مانند اعانه ظلمه و روايات فراوان نهي از همكاري با حاكمان جور مصداق عيني در بسياري از حاكميتهاي پيدا كرده است. شيعيان در بسياري از كشورها تلاش ميكنند در بخش خصوصي فعال شوند و در برخي كشورها به قطبهاي قوي اقتصادي و فرهنگي در رقابت با دولت تبديل شدهاند. غرب براي عملي كردن استراتژيهاي فوق راهكارهايي را انديشه است. از جمله اينكه باورهاي غاليان جهت تعميم اين تهمتها به شيعيان ترويج و از طريق دست دشمنان سياسي ومذهبي شيعه و ايران براي حذف حضور شيعيان باز ميشود. از سويي ديگر قرائتهاي وهابي زده از تشيع با هدف حمله به نظام مورد توجه اكيد قرار ميگيرد به همين خاطر است كه شاهد انتشار كتب جريانهاي دگر انديش شيعي مانند حيدرعلي قلمداران، ابوالفضل برقعي، سيد موسي اصفهاني، سيد مصطفي طباطبايي و... در عربستان و كشورهاي حاشيهاي خليج فارس هستيم از سوي ديگر حركت ديگري تحت عنوان جريان تضعيف مهدويت در حال شكلگيري است. توجه به كتاب سير تكامل شيعه يا نقد مباني ولايت فقيه ضمن اينكه به انكار امام دوازدهم ميپردازد به طور كلي نظام مبتي بر ولايت فقيه را نقد ميكند.
از ديگر اقدامات اين جماعت، ايجاد جريان تشيع عربي در مقابل تشيع فارسي است. در برخي از آثار فرهنگي برخي از شيعيان شاهد هستيم كه به مساله توجه به ورود تشيع از جهان عرب به ايران اشاره شده است. هر چند در ايران به جهت بافت فرهنگي ظلم ستيز و لطافتهاي فرهنگي ايراني بسيار راحت تر تشيع تقويت شد و اساسا در دورهاي هم مركز اهل سنت بوده است. با اين وصف توجه به برخي از آثار از جمله عمر و التشيع حقايق بسياري را روشن ميكند. نويسنده كتاب، شخصيتي عراقي از خانوادهاي شيعه با گرايشهاي اعتقادي و سياسي حزب بعث بوده كه در دورهاي از حزب جدا ميشود و براي بازگشت دوباره به حزب اين كتاب را مينويسد.
مساله ديگر بيتوجهي به مساله تقريب است. در برخي از جريانهاي افراطي شيعي گرايش شديد ضد تقريبي به بهانه حفظ هويت مذهبي شيعي وجود دارد و طبعا ترويج چنين افكاري به تشديد شكاف مذهبي ميان شيعيان از يكسو و با سنيان از ديگر سو ميانجامد.
در اين ميان برخي عوامل تشديدكننده و تسهيل كننده بروز چنين جرياناتي هستند. از جمله:
فضاي سياسي اختناق سياسي در عربستان گروهي كاملا انقلابي به رويكرد اصلاح طلبانه و نرم برميگردد مطالبات به شدت انقلابي از سطح براندازي نظامي حكومت به گفتگو، مشاركت سياسي تنزل پيدا ميكند و در نهايت جلوه مهم خود را در محدوده مطالبه حقوق مذهبي متمركز ميكند كه به آن هم نميرسد.
ضعف ايران در بهرهبرداري از نخبگان فكري و سياسي تربيت شده در ايران هم از ديگر عوامل شتابزا است.